Turk firmalari Ermenistan’da farkli ulkelerin lisanslarinya calisiyor. Mallar Gurcistan ve Iran uzerinden giriyor. Erivan’da 1996’dan beri is yapan Kal Ticaret’in ruhsati da Isvicre’den. Sahibi Erdal Saral, mallarini sokmak icin yasadiklari burokrasiyi anlatiyor. Gumruk cezasi, vergisi. Yani ‘ABD Dolari’ alinabilecek her burokratik islemde atlanmadan kesiliyor.Nazim Alpman 

Ermenistan – Turkiye sinir kapisi, Karabag olaylari nedeniyle 1993’ten beri kapali. O yillarda Ermenistan cok zor gunler gecirmis. Ancak simdi durum degismis. Turk urunleri Gurcistan ve Iran uzerinden Ermenistan’a giriyor. Malatya Pazari’nda Turkce etiketli zeytinyaglari, konserveler, unlar kapis kapis gidiyor.
Ermenistan’daki en buyuk Turk firmasi olan Kal Ticaret, 1996’dan bu yana Erivan’da faaliyet gosteriyor. Ancak Isvicre lisansiyla calisabiliyor. Sirketin ortaklari Kerim Kalafatoglu ve Erdal Saral 1998’de Ermenistan’in en cok vergi verenler listesinde 18. sirayi almislar.
* * *
Kal Ticaret basta un olmak uzere gida urunleri pazarliyor. Ancak, iki ulke arasinda diplomatik iliski bulunmamasi nedeniyle bu is biraz zahmetli oluyor.
Erdal Saral’in, 1997 sonunda Ermenistan’a getirdigi mallari icin burokratik bir engel cikiyor. Gumrukten zamaninda cekmedigi mallari icin 15 bin dolarlik “kucuk bir ceza” verecek. Gumruk Mudur Yardimcisi, onu ariyor:
“Erdal, gumruk vergilerini yatir, yilbasinda butceyi denkleyelim. Senden 15 bin dolarlik cezayi almayalim.”
Saral, 430 bin dolar tutan vergisini yatiriyor. Yilbasi geciyor, Saral gumruge gidiyor. Bir de ne gorsun? “Baris anlasmasi” yaptigi mudur yardimcisi gorevden alinmis, baskasi atanmis. Yerine gelen de “Ben soz vermedim, 15 bin dolar cezayi yatir” diyor. Caresiz cezayi da oduyor. Aradan 10 gun geciyor. Eski mudur yardimcisi yeniden goreve geliyor. Ermenistan’in dovize o kadar ihtiyaci var ki 15 bin dolar icin boyle “taklalar” atiyorlar.
Saral’a bu cileyi cektiren gumruk mudur yardimcisinin adi da burokrasi ruhunun ozeti gibi:
“Zulumyan!”
* * *

Erdal Saral, “sinirlarin kapali tutulmasinin faturasini Turkiye oduyor, kaymagini ise Iran ve Gurcistan yiyiyor” diyor.
Ermenistan’daki nukleer santralin elektrik uretim fazlasi var. Ermeniler, bunu Gurcistan’a satiyorlar, Gurculer de Turkiye’ye. Hatlarin uzunlugundan yuzde 10 enerji kaybi meydana geliyor. Eger dogrudan Turkiye’ye verilirse ayda bir milyon 720 dolar kazancimiz olabilir.
Ancak bugunku “iliskisizlik” cercevesinde ufukta boyle bir ihtimal gorunmuyor.
* * *
Ermenistan’a gelip de sinir ziyareti yapmadan donmek olmaz dusuncesiyle Alican’in karsisi olan Markara sinir kapisina gidiyoruz. Bir sure once Igdir’da Soykirim Aniti acan Cumhurbaskani Suleyman Demirel bu kapiya da gelmisti. Kendisine verilen bilgilere dayanarak “karsi tarafta bekleyen yokmus” demisti.
Markara’da Ermenistan sinirini Rus askerler bekliyor. Cumhurbaskani’ni “dogru” bilgilendirenlerle ters dusmemek icin karakol komutani Rus ustegmenle hatira fotografi cektiriyoruz.
* * *
Ermenistan’daki 11 gunluk misafirligimiz sonunda cok farkli duygularla bu kucuk ulkeden ayriliyoruz. Yasanan onca aciya karsin uluslarin birbirlerine dusman olamayacagini yasayarak goruyoruz.
Darisi iki ulke siyasilerinin basina…